🎯 AMAÇ MODÜLÜ

Bölüm 2: Değerler Pusulası

Ders 2.1: Pusula

Kaybolduğunda ne yaparsın?

Haritaya bakarsın. Ama harita yetmez. Yönünü bilmezsen harita işe yaramaz.

Değerler pusulası budur. Hayat haritasında yönünü gösteren alet.

Değer Nedir?

Değer, "önemli" demek değil sadece.

Para önemli. Ama para değer mi? Sağlık önemli. Ama sağlık değer mi?

Değer daha derin bir şey.

Değer, neyin uğruna yaşadığın. Neyin için fedakarlık yapabileceğin.

Para kazanmak bir hedef. Özgürlük bir değer.

Sağlıklı olmak bir hedef. Canlılık bir değer.

Hedefler biter. Değerler bitmez. Hedefe ulaşırsın. Değere göre yaşarsın.

Schwartz'ın Değer Haritası

Psikolog Shalom Schwartz, 80'den fazla ülkede araştırma yaptı.

Bulduğu şey: İnsanlar farklı değerlere sahip. Ama değerler arasındaki ilişki evrensel.

Schwartz on temel değer buldu:

Öz-yönelim: Bağımsızlık, merak, yaratıcılık. Uyarılma: Heyecan, yenilik, macera. Hazcılık: Zevk, hayattan keyif alma. Başarı: Yetkinlik, hırs, etki. Güç: Otorite, servet, kontrol. Güvenlik: Düzen, istikrar, aidiyet. Uyum: Kurallara saygı, itaat. Gelenek: Kültüre bağlılık, alçakgönüllülük. İyilikseverlik: Yakınlara yardım, sadakat. Evrenselcilik: Adalet, eşitlik, doğa koruma.

Bu on değer bir daire oluşturuyor.

Değer Çatışmaları

İşin ilginç kısmı: Bazı değerler çatışır.

Öz-yönelim ile Uyum zıt kutuplarda. Bağımsız olmak mı, kurallara uymak mı?

Güç ile Evrenselcilik de öyle. Kontrol mü, eşitlik mi?

Bu çatışmalar kaçınılmaz.

İnsan hayatı seçimlerden oluşur. Her seçim bir değeri öne çıkarır.

Önemli olan farkında olmak. Hangi değerlerin senin için öncelikli?

Değerlerin Kaynağı

Değerlerin nereden geliyor?

Üç kaynak var:

Aile: İlk değerler ailede öğrenilir. Anne-baba neyi övdü, neyi kınadı?

Kültür: Toplum bazı değerleri yüceltir. Türk kültüründe misafirperverlik yüksek bir değer mesela.

Deneyim: Kendi yaşantın da değer şekillendirir. Bir kayıp sadakati önemli kılabilir. Bir başarı yetkinliği.

Ama değerler seçilebilir de.

Aileden aldığın her değeri taşımak zorunda değilsin. İnceleyebilir, sorgulayabilir, değiştirebilirsin.

Bu özgürlük aynı zamanda sorumluluk.

Beyan Edilen ve Yaşanan

İnsanlar sorulunca değerlerini söyler.

"Aile benim için en önemli." "Dürüstlük olmazsa olmazım." "Sağlık her şeyden önce."

Sonra hayatlarına bakarsın.

Aile için vakit ayırmıyorlar. Küçük yalanlar söylüyorlar. Sağlıklarını ihmal ediyorlar.

Bu ikiyüzlülük mü? Çoğu zaman değil. Farkındasızlık.

Beyan edilen değerler ile yaşanan değerler farklı olabilir. İkisini karşılaştırmak önemli.

Söylediğin mi gerçek, yaptığın mı?

Değer Hiyerarşisi

Her değer eşit değil senin için.

Bazıları temel. Onlar olmadan sen sen değilsin. Bazıları önemli ama ikincil. Bazıları güzel ama vazgeçilebilir.

Bu hiyerarşiyi bilmek lazım.

Çünkü hayat seni seçim yapmaya zorlayacak. İş mi aile mi? Güvenlik mi macera mı? Başarı mı huzur mu?

Hiyerarşini bilirsen seçim kolaylaşır. Bilmezsen her karar işkence olur.

Sufi Değerler

Tasavvufta değerler "edep" kavramıyla iç içe.

Edep sadece görgü değil. Her şeyin hakkını vermek.

Sufi geleneğinde temel değerler:

Sabır: Beklemesini bilmek. Şükür: Olanı görmek. Tevekkül: Kontrolü bırakmak. Kanaat: Yetinmesini bilmek. Hizmet: Başkası için olmak.

Bu değerler Schwartz'ın haritasına sığmıyor. Çünkü farklı bir eksen: Nefis ile mücadele.

Sufi değerleri egoyu küçültmeyi hedefler. Modern değerler egoyu büyütmeyi.

İkisi arasında denge mümkün.

Değerleri Keşfetmek

Değerlerini nasıl bulursun?

Birkaç soru:

Zirve anları: En mutlu, en anlamlı hissettiğin anlar ne zaman? O anlarda hangi değer yaşanıyordu?

Öfke anları: En çok neye kızarsın? Öfke, çiğnenen değerin işareti.

Kahraman: Hayran olduğun insanlar kim? Onlarda gördüğün değer ne?

Son gün: Son günün olsa ne yapardın? Bu cevap değerleri açığa çıkarır.

Bu soruları düşün. Hemen cevaplama. Birkaç gün taşı içinde.

Pratik: Değer Kartları

Bu hafta yap:

Liste: Schwartz'ın on değerini yaz. Eklemek istediğin varsa ekle.
Sırala: En önemliden en az önemliye doğru sırala. Acele etme. Gerekirse birkaç gün düşün.
Üçlü seç: En tepedeki üç değer senin çekirdek değerlerin.
Test: Bu üç değeri geçen haftana uygula. Her gün bu değerlere uygun yaşadın mı?

Seans

Bir sonraki seansta değerlerini derinlemesine keşfedeceksin.

Sadece düşünmek değil. Hissetmek.

Değerler kafada değil, bedende de yaşanır. Doğru değer huzur verir. Yanlış değer gerginlik.

Sonraki: Seans 2.1 - Değerlerimi Keşfetmek

OLUK - Akışın Kanalı, Dönüşümün Yolu

Değerler Pusulası

Pusula