Niyet Nedir?
Ameller niyetlere göredir.
Bu cümle, bin dört yüz yıldır milyarlarca kalbin pusulası oldu.
Ama dur bir an. Niyet nedir? Sadece kalpten geçen bir düşünce mi? Sabah uyanınca bugün şunu yapacağım demek mi? Yoksa daha derin, daha bağlayıcı bir şey mi?
İmam-ı Rabbânî Hazretleri, Mektûbâtın 59. mektubunda bize bir formül veriyor:
Ebedî kurtuluş için insana üç şey mutlaka lazımdır: İlim, amel, ihlâs.
Dikkat et: Sadece bilmek yetmiyor. Sadece yapmak da yetmiyor. İhlâs — yani o işi neden yaptığını bilmek, kalbinin o işe tam olarak yönelmesi — olmadan hiçbir şey tamam olmuyor.
İmam Gazâlî, İhyâü Ulûmid-Dînin Niyet, İhlâs ve Sıdk bölümünde niyeti üç aşamada tanımlıyor:
Gazâlîye göre niyet, sadece zihinsel bir karar değil — kalbin bir noktaya toplanmasıdır.
Sırların Sırrı: Yazmak
Hz. Ömer (r.a.) buyurmuş:
Hesaba çekilmeden önce kendinizi hesaba çekin.
Bu söz, yüzyıllar önce söylendi. Bugün ise bilim, aynı gerçeği farklı bir dille doğruluyor.
Bir Üniversite, Bir Deney, Bir Keşif
2015 yılında, Californiadaki Dominican Üniversitesinden Dr. Gail Matthews, 267 kişiyle bir deney yaptı. Katılımcılar her kesimden insandı: girişimciler, öğretmenler, avukatlar, sanatçılar, bankacılar...
Matthews onları beş gruba ayırdı ve sonuçlar çarpıcıydı:
Hedeflerini yazanlar, yazmayanlardan %42 daha başarılı oldu.
Sadece yazmak. Başka bir şey değil. Sadece kalemi kâğıda değdirmek.
Neden Yazmak Bu Kadar Güçlü?
Sosyal psikolojinin devlerinden Robert Cialdini, Influence kitabında bunu açıklıyor:
Yazılı taahhütler, sözlü taahhütlerden daha fazla çaba gerektirir. Bir taahhüde ne kadar çok çaba harcanırsa, bizi davranışa bağlama gücü o kadar artar.
Cialdiniye göre etkili bir taahhüdün dört özelliği var:
Yapacağım Demek Neden Yetmiyor?
New York Üniversitesinden Peter Gollwitzer, 30 yıl boyunca tek bir soru üzerinde çalıştı: Neden bazı insanlar hedeflerine ulaşıyor, bazıları ulaşamıyor?
94 farklı çalışmayı analiz ettikten sonra cevabı buldu:
Yapacağım demek yetmiyor. Ne zaman, nerede, nasıl yapacağım demek gerekiyor.
Buna uygulama niyeti diyor Gollwitzer:
Zayıf Niyet
Meditasyon yapacağım
Güçlü Niyet
Her sabah 06:30da, yatak odamda, 10 dakika nefes çalışması yapacağım
Zayıf Niyet
Daha az stres yapacağım
Güçlü Niyet
Eğer işte gerginleşirsem, o zaman 5 dakika derin nefes alacağım
Uygulama niyeti oluşturanlar, oluşturmayanlardan 3 kat daha başarılı.
Kimlik Değişimi
James Clear, 25 milyon satılan Atomic Habits kitabında şöyle diyor:
Hedeflerinizin seviyesine yükselmezsiniz. Sistemlerinizin seviyesine düşersiniz.
Cleara göre değişimin üç katmanı var:
Ve işte sır burada:
Her eylem, olmak istediğin kişi için atılan bir oydur.
Yazdığında artık sadece düşünmüyorsun — beyan ediyorsun.
Arınmak istiyorum diyen biri var. Bir de Ben arınma yolunda yürüyorum diyen biri var.
Aradaki fark, bir niyet beyanı kadar.
Sentez: Eski Bilgelik, Yeni Bilim
Şimdi bir an dur ve bak:
Tasavvuf
Niyet
İhlâs
Ahit
Muhasebe-i nefs
Sabır
Sıdk
Modern Psikoloji
Goal intention
Intrinsic motivation
Written commitment
Self-monitoring
Perseverance
Consistency
Aynı hakikat. Farklı diller.
İmam-ı Rabbânînin İlim + Amel + İhlâs formülü, modern psikolojinin Hedef + Eylem Planı + İçsel Motivasyon formülüyle özdeş. Bin yıl önce söylenen, bugün laboratuvarda doğrulanıyor.
Son Söz
Şimdi bir seçim var önünde.
Bu yazıyı okuyup geçebilirsin. Çoğu insan öyle yapar.
Ya da...
Bir kâğıt alabilirsin. Bir kalem. Ve kendinle bir söz kesebilirsin.
Kimse görmese de. Kimse bilmese de. Sen bileceksin.
Ve o bilgi, her şeyi değiştirecek.
Çünkü söz, havada kalan bir ses değildir.
Söz, ruhun imzasıdır.
Ebedî kurtuluş için insana üç şey mutlaka lazımdır: İlim, amel, ihlâs.